CAR-T (Himerik Antigen Reseptor T-hüjresi) näme?
Ilki bilen, adamyň immun ulgamyna göz aýlalyň.
Immun ulgamy bedeni goramak üçin bilelikde işleýän öýjükleriň, dokumalaryň we organlaryň ulgamyndan ybarat. Gatnaşýan möhüm öýjükleriň biri hem ak gan öýjükleri, ýagny leýkositlerdir, olar kesel dörediji organizmleri ýa-da maddalary gözläp we ýok etmek üçin birleşýän iki esasy görnüşde bolýar.
Leýkositleriň iki esasy görnüşi:
Ø fagositler, basybalyjy organizmleri çeýnäp öldürýän öýjükler
Ø limfositler, bedeniň öňki hüjümçileri ýatda saklamagyna we tanamagyna mümkinçilik berýän we bedeniň olary ýok etmegine kömek edýän öýjükler
Dürli öýjükleriň birnäçesi fagosit hasaplanýar. Iň köp ýaýran görnüşi, esasan bakteriýalara garşy göreşýän neýtrofildir. Eger lukmanlar bakteriýa infeksiýasy barada howatyrlanýan bolsalar, olar hassanyň infeksiýa sebäpli döreýän neýtrofilleriň sanynyň köpelendigini ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin gan analizini belläp bilerler. Beýleki fagosit görnüşleriniň bedeniň belli bir görnüşli çozuşçynyň täsirine degişli jogap bermegini üpjün etmek üçin öz işleri bar.
Limfositleriň iki görnüşi B limfositleri we T limfositleridir. Limfositler süňk ýiliginde başlap, ýa şol ýerde galyp, B öýjüklerine öwrülýär, ýa-da timus mäzine gidýär we ol ýerde T öýjüklerine öwrülýär. B limfositleriniň we T limfositleriniň aýry-aýry funksiýalary bar: B limfositleri bedeniň harby aňtaw ulgamy ýaly bolup, nyşanalaryny gözläp, olara garşy gorag serişdelerini iberýärler. T öýjükleri aňtaw ulgamynyň anyklan basybalyjylaryny ýok edýän esgerler ýalydyr.
Immun ulgamy bedeni goramak üçin bilelikde işleýän öýjükleriň, dokumalaryň we organlaryň ulgamyndan ybarat. Gatnaşýan möhüm öýjükleriň biri hem ak gan öýjükleri, ýagny leýkositlerdir, olar kesel dörediji organizmleri ýa-da maddalary gözläp we ýok etmek üçin birleşýän iki esasy görnüşde bolýar.
Leýkositleriň iki esasy görnüşi:
Ø fagositler, basybalyjy organizmleri çeýnäp öldürýän öýjükler
Ø limfositler, bedeniň öňki hüjümçileri ýatda saklamagyna we tanamagyna mümkinçilik berýän we bedeniň olary ýok etmegine kömek edýän öýjükler
Dürli öýjükleriň birnäçesi fagosit hasaplanýar. Iň köp ýaýran görnüşi, esasan bakteriýalara garşy göreşýän neýtrofildir. Eger lukmanlar bakteriýa infeksiýasy barada howatyrlanýan bolsalar, olar hassanyň infeksiýa sebäpli döreýän neýtrofilleriň sanynyň köpelendigini ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin gan analizini belläp bilerler. Beýleki fagosit görnüşleriniň bedeniň belli bir görnüşli çozuşçynyň täsirine degişli jogap bermegini üpjün etmek üçin öz işleri bar.
Limfositleriň iki görnüşi B limfositleri we T limfositleridir. Limfositler süňk ýiliginde başlap, ýa şol ýerde galyp, B öýjüklerine öwrülýär, ýa-da timus mäzine gidýär we ol ýerde T öýjüklerine öwrülýär. B limfositleriniň we T limfositleriniň aýry-aýry funksiýalary bar: B limfositleri bedeniň harby aňtaw ulgamy ýaly bolup, nyşanalaryny gözläp, olara garşy gorag serişdelerini iberýärler. T öýjükleri aňtaw ulgamynyň anyklan basybalyjylaryny ýok edýän esgerler ýalydyr.
Himer antigen reseptory (CAR) T öýjük tehnologiýasy: kabul ediji öýjük immunoterapiýasynyň (ACI) bir görnüşidir. Näsagyň T öýjükleri genetiki täzeden gurmak tehnologiýasy arkaly CAR-y ekspres edýär, bu bolsa effektor T öýjükleriniň adaty immun öýjüklerine garanyňda has nyşana alnan, öldüriji we dowamly bolmagyny üpjün edýär, şeýle hem şişiň ýerli immunosupressiw mikro gurşawyny ýeňip geçip, eýe immun çydamlylygyny bozup bilýär. Bu immun öýjükleriniň şişe garşy ýörite terapiýasydyr.
CART-yň prinsipi hassanyň öz immun T öýjükleriniň "adaty görnüşini" aýyrmak we gen inženerçiligini dowam etdirmek, uly antipersonnel ýaragynyň "himerik antigen reseptorynyň (CAR)" şişe mahsus nyşanalary üçin in vitro ýygnamak we soňra üýtgedilen T öýjüklerini hassanyň bedenine gaýtadan guýmakdyr, täze üýtgedilen öýjük reseptorlary T öýjüklerine rak öýjüklerini tapmaga we ýok etmäge kömek edip bilýän radar ulgamyny gurnamak ýaly bolar.
BPIH-de CART-yň artykmaçlygy
Hüjre içi signal domeniniň gurluşyndaky tapawutlar sebäpli, CAR dört nesil ösdürdi. Biz iň soňky nesil CART-i ulanýarys.
1stnesil: Diňe bir hüjre içi signal komponenti bardy we şişiň öňüni alyş täsiri pesdi.
2ndnesil: Birinji nesil esasynda bilelikde stimullaşdyryjy molekula goşuldy we T öýjükleriniň şişleri öldürmek ukyby gowulandy.
3rdnesil: CAR-yň ikinji nesline esaslanyp, T öýjükleriniň şişiň köpelmeginiň öňüni almak we apoptozy höweslendirmek ukyby ep-esli gowulaşdy.
4thnesil: CAR-T öýjükleri, CAR maksatly antigeni tanaýandan soň, interleýkin-12-ni induksiýa etmek üçin aşaky akym transkripsiýa faktory NFAT-y işjeňleşdirmek arkaly şiş öýjükleriniň populýasiýasynyň arassalanmagyna gatnaşyp biler.
Bejeriş usuly
1) Ak gan öýjükleriniň izolýasiýasy: Näsagyň T öýjükleri periferik gandan izolýasiýa edilýär;
2) T öýjükleriniň aktiwleşmesi: T öýjüklerini aktiwleşdirmek üçin antitela bilen örtülen magnit munçuklar (emeli dendritik öýjükler) ulanylýar;
Transfeksiya: T öýjükleri in vitro şertlerinde CAR-y ekspresirlemek üçin genetiki taýdan inženerçilik usulda döredilýär.
3) Güýçlendirme: Genetiki taýdan üýtgedilen T öýjükleri in vitro şertlerinde güýçlendirilýär.
4) Himioterapiýa: T hüjreleriniň gaýtadan infuziýasyndan öň hassanyň öňünden himioterapiýa bejergisi geçirilýär;
5) Gaýtadan infuziýa: Genetiki taýdan üýtgedilen T öýjükleri hassanyň içine gaýtadan infuziýa edýär.
Artykmaçlyklary:
1)CAR T öýjükleri ýokary derejede nyşana alynýar we antigen spesifikasiýasyna eýe bolan şiş öýjüklerini has netijeli öldürip bilýär.
2)CAR-T öýjük terapiýasy az wagt talap edýär. CAR T T öýjüklerini ösdürmek üçin iň gysga wagt talap edýär, sebäbi şol bir bejeriş täsiri astynda az öýjük talap edýär. Vitro medeniýet siklini 2 hepde çenli gysgaldyp bolýar, bu bolsa garaşmak wagtyny ep-esli azaldýar.
3)CAR diňe peptid antigenlerini däl, eýsem şeker we lipid antigenlerini hem tanap bilýär, şiş antigenleriniň nyşana alnan aralygyny giňeldýär. CAR T terapiýasy şiş öýjükleriniň belok antigenleri bilen hem çäklenmeýär. CAR T antigenleri köp ölçegli kesgitlemek üçin şiş öýjükleriniň şeker we lipid belok däl antigenlerini ulanyp bilýär.
4)CAR-T belli bir giň spektrli gaýtalanma ukybyna eýedir. Käbir ýerler EGFR ýaly köp sanly şiş öýjüklerinde beýan edilýändigi sebäpli, bu antigen üçin CAR geni gurlandan soň giňden ulanylyp bilner.
5)CAR T öýjükleri immun ýatda saklamak funksiýasyna eýedir we bedende uzak wagtlap ýaşap bilýär. Şişiň gaýtalanmagynyň öňüni almak üçin onuň kliniki ähmiýeti uly.