Aşgazan rak keseli dünýäde iýmit siňdiriş ulgamynyň ähli şişleriniň arasynda iň ýokary derejede ýüze çykýar. Şeýle-de bolsa, bu öňüni alyp we bejerip bolýan ýagdaýdyr. Sagdyn durmuş ýörelgesini saklamak, yzygiderli barlaglardan geçmek we irki anyklaýyş we bejergi almak arkaly biz bu kesele garşy netijeli göreşip bileris. Indi aşgazan rak keselini has gowy düşünmäge kömek etmek üçin size dokuz möhüm sorag boýunça düşündiriş bereliň.
1. Aşgazan rak keseliniň ýüze çykmagy etniki gelip çykyşa, sebite we ýaşa görä üýtgeýärmi?
2020-nji ýyldaky iň soňky global rak keseliniň maglumatlaryna görä, Hytaýda 4,57 million töweregi täze rak keseliniň ýagdaýy habar berildi, olaryň arasynda aşgazan raky bar.takmynan 480,000 ýagdaý ýa-da 10,8%, ilkinji üçlügiň arasynda orun alýar.Aşgazan rak keseli etniki we sebit babatda aýdyň üýtgeşiklikleri görkezýär. Gündogar Aziýa sebiti aşgazan rak keseliniň ýokary töwekgelçilikli sebiti bolup, Hytaýda, Ýaponiýada we Günorta Koreýada dünýäde umumy ýagdaýlaryň takmynan 70% -i emele gelýär. Bu genetiki meýillilik, gyzdyrylan we duzlanan iýmitleriň sarp edilişi we sebitde çilim çekmegiň ýokary derejesi ýaly faktorlar bilen baglanyşyklydyr. Hytaýyň esasy böleginde aşgazan rak keseli duzy köp bolan kenarýaka sebitlerinde, şeýle hem Ýangsy derýasynyň orta we aşaky akymlarynda we deňeşdirme boýunça garyp sebitlerde giňden ýaýrandyr.
Ýaş boýunça, aşgazan rak keseliniň ortaça başlanýan wagty 55 bilen 60 ýaş aralygynda bolýar. Soňky on ýylyň dowamynda Hytaýda aşgazan rak keseliniň ýüze çykmagynyň derejesi birneme ýokarlanyp, deňeşdirme boýunça durnukly bolup galdy. Şeýle-de bolsa, ýaşlaryň arasynda ýüze çykmagyň derejesi has çalt depginde artýar we milli ortaça görkezijiden hem geçýär. Mundan başga-da, bu ýagdaýlar köplenç diffuz görnüşli aşgazan rak keseli hökmünde anyklanýar, bu bolsa bejergide kynçylyklar döredýär.
2. Aşgazan rak keselinde rakdan öňki zeperlenmeler barmy? Esasy alamatlar näme?
Aşgazan polipleri, dowamly atrofik gastrit we aşgazan galyndylary aşgazan rakynyň ýokary töwekgelçilik faktorlarydyr.Aşgazan rakynyň ösmegi köp faktorly, köp derejeli we köp tapgyrly prosesdir.Aşgazan rakynyň irki tapgyrlarynda,hassalar köplenç aýdyň alamatlary görkezmeýärler ýa-da diňe ýokarky garynda ýeňil rahatsyzlyk duýup bilerler,atipik ýokarky garyn agyryişdäniň ýitmegi, göwrelilik, gyjyndyrma we käbir ýagdaýlarda gara nejasat ýa-da ganly gaýtarma. Alamatlar has aýdyňlaşanda,aşgazan rakynyň orta we ösen tapgyrlaryny görkezýär, näsaglarda düşündirilmedik agram ýitmesi, ganazlyk,gipoalbuminemiýa (gandaky belogyň pes derejesi), ödem,dowamly garyn agyrysy, gan gaýtarmak wegara tabureler, başgalaryň arasynda.
3. Aşgazan rak keseliniň ýokary töwekgelçilikli adamlary nädip irki döwürde anyklap bolýar?
Maşgalada şişleriň taryhy: Eger iki ýa-da üç nesil garyndaşlarynda iýmit siňdiriş ulgamynyň şişleriniň ýa-da başga şişleriň ýüze çykmagynyň ähtimallygy ýokary bolsa, aşgazan rak keseliniň döremeginiň ähtimallygy ýokarydyr. Maslahat berilýän usul, rak keseli bolan maşgala agzalarynyň iň ýaş ýaşyndan azyndan 10-15 ýyl öň professional şiş barlagyndan geçmekdir. Aşgazan rak keseli üçin lukmanyň maslahaty boýunça her üç ýylda bir gezek gastroskopiýa barlagy geçirilmelidir. Mysal üçin, rak keseli bolan maşgala agzalarynyň iň ýaş ýaşy 55 ýaş bolsa, ilkinji gastroskopiýa barlagy 40 ýaşynda geçirilmelidir.
Çilim çekmegiň, alkogol içmegiň uzak taryhy bolan, gyzgyn, duzlanan we gyzardylan iýmitleri halaýan, şeýle hem duzly iýmitleri köp ulanýan adamlar bu saglyga zyýanly endiklerinden derrew ýüz öwürmelidirler, sebäbi olar aşgazana uly zyýan ýetirip biler.
Aşgazan ýarasy, dowamly gastrit we beýleki aşgazan keselleri bolan näsaglar keseliň ösmeginiň öňüni almak üçin işjeň bejergi almaly we hassahanada yzygiderli barlaglardan geçmeli.
4. Dowamly gastrit we aşgazan ýarasy aşgazan rakyna sebäp bolup bilermi?
Käbir aşgazan keselleri aşgazan rak keseliniň ýokary töwekgelçilik faktorlary bolup durýar we olara çynlakaý çemeleşilmelidir. Şeýle-de bolsa, aşgazan keselleriniň bolmagy hökman aşgazan rak keseliniň dörejekdigini aňlatmaýar. Aşgazan ýaralary rak keseliniň döremek howpunyň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr. Uzak möhletli we agyr dowamly gastrit, esasanam atrofiýa, içege metaplaziýa ýa-da atipiki giperplaziýa alamatlaryny görkezse, berk gözegçilik talap edýär. Sagdyn endiklerden derhal ýüz öwürmek möhümdir, mysal üçin...durmak çilim çekmek, alkogol sarp edilişini çäklendirmek we gowrulan we duzly iýmitlerden gaça durmakMundan başga-da, anyk ýagdaýy bahalandyrmak we gastroskopiýa ýa-da derman ýaly maslahatlary göz öňünde tutmak üçin aşgazan-içege hünärmeni bilen ýyllyk yzygiderli barlaglardan geçmek maslahat berilýär.
5. Helicobacter pylori bilen aşgazan rak keseliniň arasynda baglanyşyk barmy?
Helicobacter pylori aşgazanda köp duş gelýän bakteriýadyr we ol belli bir görnüşli aşgazan rak keseli bilen baglanyşyklydyr. Eger bir adamyň Helicobacter pylori üçin analizi oňyn bolsa we dowamly gastrit ýa-da aşgazan ýarasy ýaly dowamly aşgazan keselleri bolsa, olaryň aşgazan rak keseliniň döremek howpy artýar. Şeýle ýagdaýlarda wagtynda lukmançylyk kömegini almak örän möhümdir. Bejergi alýan adamdan başga-da, maşgala agzalary hem barlaglardan geçmeli we zerur bolanda sinhron bejergini göz öňünde tutmalydyrlar.
6. Gastroskopiýanyň has az agyryly alternatiwasy barmy?
Hakykatdan-da, agyryny aýyrýan çäreler görülmezden gastroskopiýadan geçmek oňaýsyz bolup biler.Şeýle-de bolsa, aşgazan rakynyň irki tapgyrlaryny anyklamak üçin häzirki wagtda gastroskopiýa iň netijeli usuldyr.Beýleki diagnostika usullary aşgazan rakyny irki tapgyrda anyklamazlygy mümkin, bu bolsa üstünlikli bejeriş mümkinçiligine uly täsir edip biler.
Gastroskopiýanyň artykmaçlygy, lukmanlara inçe, çeýe turbany özofagyň içine salyp we kiçi kamera ýaly zond ulanyp, aşgazany gönüden-göni görmäge mümkinçilik berýär. Bu bolsa, olaryň aşgazany aýdyň görmegine we hiç hili üýtgeşiklikleri sypdyrmazlygyna mümkinçilik berýär. Aşgazan rakynyň irki alamatlary örän üýtgeşik bolup biler, elimizdäki kiçijik bir ýama meňzeýär, ony görmän galmagymyz mümkin, ýöne aşgazanyň örtüginiň reňkinde kiçi üýtgeşiklikler bolup biler. KT skanirlemeleri we kontrast maddalary käbir uly aşgazan anomaliýalaryny anyklap bilse-de, şeýle üýtgeşiklikleri anyklap bilmez. Şonuň üçin, gastroskopiýadan geçmegi maslahat berilýänler üçin ikirjiňlenmezlik möhümdir.
7. Aşgazan rak keselini anyklamak üçin altyn standart näme?
Gastroskopiýa we patologiki biopsiýa aşgazan rak keselini anyklamak üçin altyn standartdyr. Bu hil taýdan anyklama berýär, soňra bolsa tapgyrlaýyn kesgitleme berilýär. Hirurgiýa, şöhle terapiýasy, himioterapiýa we goldaw beriji bejergi aşgazan rak keselini bejermegiň esasy usullarydyr. Hirurgiýa irki tapgyrdaky aşgazan rak keselini bejermegiň esasy usulydyr we köpugurly toplumlaýyn bejergi häzirki wagtda aşgazan rak keselini bejermegiň iň öňdebaryjy usuly hasaplanýar. Hassanyň fiziki ýagdaýyna, keseliň ösüşine we beýleki faktorlara esaslanyp, köpugurly hünärmenler topary hassa üçin şahsylaşdyrylan bejeriş meýilnamasyny bilelikde işläp düzýär, bu bolsa hassanyň hassalygy çylşyrymly hassalar üçin zerurdyr. Eger hassanyň tapgyrlaýyn kesgitlemesi we anyklamasy aýdyň bolsa, bejergini aşgazan rak keselini bejermegiň degişli görkezmelerine laýyklykda geçirip bolýar.
8. Aşgazan rak keseliniň ylmy taýdan lukmançylyk kömegini nädip almaly?
Düzgünsiz bejergi şiş öýjükleriniň ösüşini höweslendirip, soňraky bejergileriň kynçylygyny artdyryp biler. Ilkinji diagnoz we bejergi aşgazan rak keselinden ejir çekýän näsaglar üçin örän möhümdir, şonuň üçin ýöriteleşdirilen onkologiýa bölüminden lukmançylyk kömegini almak möhümdir. Doly barlagdan soň, lukman näsagyň ýagdaýyny baha berer we bejergi boýunça maslahatlar berer, soňra karar kabul etmezden öň näsag we onuň maşgala agzalary bilen ara alnyp maslahatlaşylmaly. Köp näsaglar howsala düşýärler we şu gün derrew diagnoz goýulmagyny, ertir bolsa operasiýa edilmegini isleýärler. Olar barlaglar ýa-da hassahana düşegi üçin nobata durup bilmeýärler. Şeýle-de bolsa, çalt bejergi almak üçin, düzgünsiz bejergi üçin ýöriteleşdirilen däl we hünärmen däl hassahanalara gitmek keseliň soňraky bejergisi üçin howp döredip biler.
Aşgazan rak keseli anyklanylanda, ol, adatça, belli bir wagt bäri bar bolýar. Deşik, gan akma ýa-da böwetlenme ýaly agyr gaýraüzülmeler bolmasa, derrew operasiýany gijikdirmegiň şişiň ösüşini çaltlaşdyrjakdygyndan howatyrlanmagyň zerurlygy ýok. Aslynda, lukmanlara hassanyň ýagdaýyny doly düşünmek, olaryň fiziki çydamlylygyny bahalandyrmak we şişiň aýratynlyklaryny seljermek üçin ýeterlik wagt bermek has gowy bejeriş netijeleri üçin möhümdir.
9. “Näsaglaryň üçden bir bölegi ölümden gorkýar” diýen söze nähili garamaly?
Bu sözler aşa köp mukdarda aýdyldy. Aslynda, rak biziň göz öňüne getirýänimiz ýaly gorkunç däl. Köp adamlar rak bilen ýaşaýarlar we kanagatlanarly durmuşda ýaşaýarlar. Rak keseli anyklanandan soň, öz pikirleriňizi üýtgetmek we optimistik hassalar bilen oňyn aragatnaşyk saklamak möhümdir. Aşgazan rak keselini bejermekden soň sagalmak tapgyrynda bolan adamlar üçin maşgala agzalary we kärdeşleri olara ejiz jandarlar hökmünde garamaly däl, bu bolsa olaryň hiç zat etmegine päsgel berýär. Bu çemeleşme hassalarda öz gymmatlyklarynyň ykrar edilmeýändigini duýmaga sebäp bolup biler.
Aşgazan rakynyň sagalmagynyň derejesi
Hytaýda aşgazan rak keseliniň sagalmagy takmynan 30% -e deňdir, bu bolsa beýleki rak görnüşleri bilen deňeşdirilende has pes däl. Ilkinji tapgyrdaky aşgazan rak keselinde sagalmagyň derejesi, adatça, 80% -den 90% -e çenli. II tapgyrda, adatça, 70% -den 80% -e çenli. Şeýle-de bolsa, ösen hasaplanýan III tapgyrda sagalmagyň derejesi 30% töweregine çenli düşýär, IV tapgyrda bolsa 10% -den az.
Ýerleşýän ýeri babatda, distal aşgazan rak keseliniň proksimal aşgazan rak keseline garanyňda sagalmak derejesi ýokarydyr. Distal aşgazan rak keseli pilorusa has ýakyn ýerleşýän rak keselini aňladýar, proksimal aşgazan rak keseli bolsa kardiýa ýa-da aşgazan bedenine has ýakyn ýerleşýän rak keselini aňladýar. Signet halkaly öýjükli rak keselini anyklamak has kyn we metastaz bermäge meýilli, netijede sagalmak derejesi pes bolýar.
Şonuň üçin bedeniňdäki islendik üýtgeşmelere üns bermek, yzygiderli lukmançylyk barlaglaryndan geçmek we aşgazan-içege ulgamynda dowamly agyry duýulýan bolsa, derhal lukmana ýüz tutmak örän möhümdir. Zerur bolan halatynda gastroskopiýa geçirilmelidir. Geçmişde endoskopik bejergi alan näsaglar hem aşgazan-içege hünärmenine yzygiderli gözegçilik etmeli we döwürleýin gastroskopiýa barlaglary üçin lukmanyň maslahatyna eýermelidirler.
Ýerleşdirilen wagty: 2023-nji ýylyň 10-njy awgusty