Aşgazan rakynyň öňüni almak

Aşgazan rak keseli barada umumy maglumatlar

Aşgazan (aşgazan) rak keseli aşgazanda howply (rak) öýjükleriň emele gelýän keselidir.

Aşgazan garnyň ýokarky böleginde ýerleşýän J görnüşli organdyr. Ol iýmit siňdiriş ulgamynyň bir bölegi bolup, iýilýän iýmitlerdäki iýmit maddalaryny (witaminler, minerallar, uglewodlar, ýaglar, beloklar we suw) gaýtadan işläp, galyndylaryň bedenden çykmagyna kömek edýär. Iýmit bokurdakdan aşgazana özofagus diýlip atlandyrylýan boş, myşsa turbasy arkaly geçýär. Aşgazandan çykandan soň, bölekleýin siňdirilen iýmit inçe içege, soňra bolsa ýogyn içege geçýär.

Aşgazan rakydördünjidünýäde iň köp ýaýran rak keseli.

Aşgazan rakynyň öňüni almak

Aşgazan rakynyň töwekgelçilik faktorlary aşakdakylardyr:

1. Käbir lukmançylyk ýagdaýlary

Aşakdaky lukmançylyk ýagdaýlarynyň haýsydyr biriniň bolmagy aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biler:

• Helicobacter pylori (H. pylori) aşgazanyň infeksiýasy.
• Içege metaplaziýasy (aşgazan örtügini örtýän öýjükleriň adatça içegeleri örtýän öýjükler bilen çalşyrylýan ýagdaýy).
• Dowamly atrofik gastrit (aşgazanyň uzak wagtlap dowam edýän iltihaby sebäpli aşgazan örtüginiň inçelmegi).
• Pernisioz ganazlyk (B12 witamini ýetmezçiliginden ýüze çykýan ganazlygyň bir görnüşi).
• Aşgazan (aşgazan) polipleri.

2. Käbir genetiki şertler

Genetiki ýagdaýlar aşakdaky alamatlaryň haýsydyr biri bolan adamlarda aşgazan rakynyň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biler:

• Aşgazan rak keselinden ejir çeken ejesi, kakasy, uýasy ýa-da dogany.
• A görnüşli gan.
• Li-Fraumeni sindromy.
• Maşgala adenomatoz polipozy (FAP).
• Irsy polipoz däl ýogyn içegäniň rak keseli (HNPCC; Linç sindromy).

3. Diýeta

Aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligi aşakdaky adamlarda ýokarlanyp biler:

• Miweleri we gök önümleri az bolan iýmitleniş iýiň.
• Duzly ýa-da tüssälenen iýmitlere baý iýmit iýiň.
• Taýýarlanmadyk ýa-da bolmalysy ýaly saklanmadyk iýmitleri iýiň.

4. Daşky gurşawyň sebäpleri

Aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biljek daşky gurşaw faktorlaryna aşakdakylar girýär:

• Radiasiýa sezewar bolmak.
• Rezin ýa-da kömür senagatynda işlemek.

Aşgazan rak keseliniň köp duş gelýän ýurtlaryndan gelen adamlarda aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligi ýokarlanýar.

Aşgazan rakynyň töwekgelçiligini azaldyp biljek gorag faktorlary aşakdakylardyr:

1. Çilim çekmegi taşlamak

Barlaglar çilim çekmegiň aşgazan rak keseliniň döremek howpunyň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydygyny görkezýär. Çilim çekmegi taşlamak ýa-da hiç haçan çekmezlik aşgazan rak keseliniň döremek howpuny azaldýar. Çilim çekmegi taşlaýan çilim çekýänler wagtyň geçmegi bilen aşgazan rak keseliniň döremek howpuny azaldýarlar.

2. Helicobacter pylori infeksiýasyny bejermek

Barlaglar Helicobacter pylori (H. pylori) bakteriýalary bilen dowamly infeksiýanyň aşgazan rak keseliniň döremek howpunyň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydygyny görkezýär. H. pylori bakteriýalary aşgazana zyýan ýetirende, aşgazan çişip, aşgazanyň daşyny örtýän öýjüklerde üýtgeşmelere sebäp bolup biler. Wagtyň geçmegi bilen bu öýjükler adatdan daşary ýagdaýa düşüp, rak keseline öwrülip biler.

Käbir barlaglar H. pylori infeksiýasyny antibiotikler bilen bejermegiň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini azaldýandygyny görkezýär. H. pylori infeksiýasyny antibiotikler bilen bejermegiň aşgazan rak keselinden ölümleriň sanyny azaldýandygyny ýa-da aşgazan örtüginde rak keseliniň ýaramazlaşmagyna sebäp bolup biljek üýtgeşmeleriň öňüni alýandygyny anyklamak üçin has köp barlaglar gerek.

Bir gözlegde H. pylori bejergisinden soň proton nasosynyň ingibitorlaryny (PPI) ulanan näsaglaryň PPI ulanmadyklara garanyňda aşgazan rak keseline has köp duçar bolýandygy anyklandy. H. pylori bejergisi alan näsaglarda PPI-leriň rak keseline sebäp bolup-bolmaýandygyny anyklamak üçin has köp gözleg geçirmek gerek.

Aşakdaky faktorlaryň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini peseldýändigi ýa-da aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligine täsir etmeýändigi belli däl:

1. Diýeta

Täze miweleri we gök önümleri ýeterlik derejede iýmezlik aşgazan rak keseliniň töwekgelçiliginiň ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr. Käbir barlaglar C witamini we beta karotine baý miweleri we gök önümleri iýmegiň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini azaldyp biljekdigini görkezýär. Şeýle hem barlaglar däneli däne önümleriniň, karotinoidleriň, ýaşyl çaýyň we sarymsakda tapylýan maddalaryň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini azaldyp biljekdigini görkezýär.

Barlaglar köp duzly iýmitlenmegiň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini artdyrýandygyny görkezýär. Birleşen Ştatlarda köp adam häzirki wagtda ýokary gan basyşynyň töwekgelçiligini azaltmak üçin az duz iýýärler. ABŞ-da aşgazan rak keseliniň derejesiniň peselmeginiň sebäbi hem şu bolmagy mümkin.

2. Iýmit goşundylary

Käbir witaminleriň, minerallaryň we beýleki iýmit goşundylarynyň kabul edilmeginiň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini peseltmäge kömek edýändigi belli däl. Hytaýda iýmitde beta karotin, E witamini we selen goşundylarynyň bardygy barada geçirilen gözleg aşgazan rak keselinden ölýänleriň sanynyň azdygyny görkezdi. Gözlegde bu iýmit maddalary adaty iýmitlerinde bolmadyk adamlar hem bar bolmagy mümkin. Iýmit goşundylarynyň köpeldilmegi eýýäm sagdyn iýmitlenýän adamlara hem şeýle täsir edip biljekdigi belli däl.

Beýleki barlaglar beta karotin, witamini C, witamini E ýa-da selen ýaly iýmit goşundylaryny kabul etmegiň aşgazan rak keseliniň töwekgelçiligini peseldýändigini görkezmedi.

Rak keseliniň öňüni almak boýunça kliniki synaglar rak keseliniň öňüni almagyň usullaryny öwrenmek üçin ulanylýar.

Rak keseliniň öňüni almak boýunça kliniki synaglar käbir rak görnüşleriniň töwekgelçiligini azaltmagyň usullaryny öwrenmek üçin ulanylýar. Rak keseliniň öňüni almak boýunça käbir synaglar rak keseline duçar bolmadyk, ýöne rak keseline duçar bolmak howpy ýokary bolan sagdyn adamlarda geçirilýär. Beýleki öňüni almak synaglary rak keseline duçar bolan we şol bir görnüşli başga bir rak keseliniň öňüni almaga ýa-da täze görnüşli rak keseliniň döremek ähtimallygyny azaltmaga synanyşýan adamlarda geçirilýär. Beýleki synaglar rak keseliniň töwekgelçiliginiň hiç hili faktory ýokdygy mälim bolmadyk sagdyn meýletinçiler bilen geçirilýär.

Rak keseliniň öňüni almak boýunça käbir kliniki synaglaryň maksady adamlaryň edýän hereketleriniň rak keseliniň öňüni alyp biljekdigini ýa-da alyp bilmejekdigini anyklamakdyr. Bularyň arasynda miwe we gök önümleri iýmek, maşk etmek, çilim çekmegi taşlamak ýa-da käbir dermanlary, witaminleri, minerallary ýa-da iýmit goşundylaryny kabul etmek ýaly hereketler bar.

Aşgazan rakynyň öňüni almagyň täze usullary kliniki synaglarda öwrenilýär.

Çeşme:http://www.chinancpcn.org.cn/cancerMedicineClassic/guideDetail?sId=CDR62850&type=1