CAR-T (Çimeriki antigen reseptor T-öýjügi) näme?
Ilki bilen adamyň immunitetine göz aýlalyň.
Immun ulgamy bedeni goramak üçin bilelikde işleýän öýjükleriň, dokumalaryň we organlaryň torundan durýar.Gatnaşan möhüm öýjükleriň biri, kesel döredýän organizmleri ýa-da maddalary gözlemek we ýok etmek üçin birleşýän iki esasy görnüşde ýüze çykýan leýkositler diýlip atlandyrylýan ak gan öýjükleridir.
Leýkositleriň iki esasy görnüşi:
Ag fagositler, çozýan organizmleri çeýnän öýjükler
Ø lenfositler, bedene öňki basybalyjylary ýatlamaga we tanamaga we bedeniň ýok edilmegine kömek edýän öýjükler
Dürli öýjükler fagositler hasaplanýar.Iň ýaýran görnüş, esasan bakteriýalara garşy göreşýän neýtrofildir.Lukmanlar bakteriýa ýokaşmasy barada alada edýän bolsalar, hassanyň ýokanç sebäpli ýüze çykýan neýtrofilleriň sanynyň köpdügini ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin gan barlagyny tabşyryp bilerler.Fagositleriň beýleki görnüşleriniň, bedeniň belli bir basybalyjy görnüşine laýyk jogap berýändigine göz ýetirmek üçin öz işleri bar.
Limfositleriň iki görnüşi B lenfositler we T lenfositlerdir.Limfositler süňk ýiliginden başlaýar we şol ýerde galyp, B öýjüklerine ýetişýär, ýa-da timus bezine gidýär we T öýjüklerine öwrülýär.B lenfositler we T lenfositler aýratyn funksiýalara eýedir: B lenfositler bedeniň harby aňtaw ulgamyna meňzeýär, nyşanalaryny gözleýär we gulplamak üçin gorag iberýär.T öýjükleri esgerlere meňzeýär, aňtaw ulgamynyň kesgitlän basybalyjylaryny ýok edýär.
Immun ulgamy bedeni goramak üçin bilelikde işleýän öýjükleriň, dokumalaryň we organlaryň torundan durýar.Gatnaşan möhüm öýjükleriň biri, kesel döredýän organizmleri ýa-da maddalary gözlemek we ýok etmek üçin birleşýän iki esasy görnüşde ýüze çykýan leýkositler diýlip atlandyrylýan ak gan öýjükleridir.
Leýkositleriň iki esasy görnüşi:
Ag fagositler, çozýan organizmleri çeýnän öýjükler
Ø lenfositler, bedene öňki basybalyjylary ýatlamaga we tanamaga we bedeniň ýok edilmegine kömek edýän öýjükler
Dürli öýjükler fagositler hasaplanýar.Iň ýaýran görnüş, esasan bakteriýalara garşy göreşýän neýtrofildir.Lukmanlar bakteriýa ýokaşmasy barada alada edýän bolsalar, hassanyň ýokanç sebäpli ýüze çykýan neýtrofilleriň sanynyň köpdügini ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin gan barlagyny tabşyryp bilerler.Fagositleriň beýleki görnüşleriniň, bedeniň belli bir basybalyjy görnüşine laýyk jogap berýändigine göz ýetirmek üçin öz işleri bar.
Limfositleriň iki görnüşi B lenfositler we T lenfositlerdir.Limfositler süňk ýiliginden başlaýar we şol ýerde galyp, B öýjüklerine ýetişýär, ýa-da timus bezine gidýär we T öýjüklerine öwrülýär.B lenfositler we T lenfositler aýratyn funksiýalara eýedir: B lenfositler bedeniň harby aňtaw ulgamyna meňzeýär, nyşanalaryny gözleýär we gulplamak üçin gorag iberýär.T öýjükleri esgerlere meňzeýär, aňtaw ulgamynyň kesgitlän basybalyjylaryny ýok edýär.
Himiki antigen reseptory (CAR) T öýjük tehnologiýasy: öýjükli immunoterapiýanyň (ACI) bir görnüşi.Näsagyň T öýjügi, genetiki rekonstruksiýa tehnologiýasy arkaly CAR-ny aňladýar, bu täsir ediji T öýjüklerini adaty immun öýjüklerine garanyňda has nyşana alýar, öldüriji we dowamly edýär we çişiň ýerli immunosupressiw mikro-gurşawyny ýeňip geçip, öý eýesiniň immun çydamlylygyny bozup biler.Bu belli bir immun öýjügine garşy terapiýa.
CART prinsipi, hassanyň öz immun T öýjükleriniň “adaty görnüşini” çykarmak we gen in engineeringenerçiligini dowam etdirmek, uly antipersonnel ýaragy “himiki antigen reseptory (CAR)” üçin çiş üçin ýörite vitro ýygnamak we soňra üýtgedilenleri girizmekdir. T öýjükleri hassanyň bedenine gaýdyp gelýär, täze üýtgedilen öýjük reseptorlary, T öýjüklerini rak öýjüklerini tapmaga we ýok etmäge ugrukdyryp bilýän radar ulgamyny gurmak ýaly bolar.
BPIH-de CART-iň artykmaçlygy
Öýjükli signal domeniniň gurluşynyň tapawudy sebäpli CAR dört nesli ösdürdi.Iň soňky nesil CART ulanýarys.
1stnesil: Öýjükli signallaryň diňe bir bölegi bardy we çişiň inhibisiýasy pesdi.
2ndnesil: Birinji nesliň esasynda birleşdiriji molekula goşuldy we T öýjükleriniň çişleri öldürmek ukyby ýokarlandy.
3rdnesil: CAR-nyň ikinji nesline esaslanyp, T öýjükleriniň çişiň köpelmegini saklamak we apoptoz keselini ýokarlandyrmak ukyby ep-esli ýokarlandy.
4thnesil: CAR-T öýjükleri, CAR maksatly antigenini tanandan soň, interleukin-12 induksiýasyny döretmek üçin aşaky transkripsiýa faktoryny NFAT işjeňleşdirip, çiş öýjükleriniň sanyny arassalamaga gatnaşyp biler.
Bejergi amallary
1) Ak gan öýjükleriniň izolýasiýasy: Näsagyň T öýjükleri periferiýa ganyndan izolirlenýär;
2) T öýjükleriniň işjeňleşmegi: antikorlar bilen örtülen magnit monjuklar (emeli dendrit öýjükleri) T öýjüklerini işjeňleşdirmek üçin ulanylýar;
Geçiriş: T öýjükleri CAR-ny vitro görnüşinde aňlatmak üçin genetiki taýdan döredilen.
3) Güýçlendirmek: Genetiki taýdan üýtgedilen T öýjükleri vitro-da güýçlendirilýär.
4) Himioterapiýa: T öýjük täzeden gurulmazdan ozal näsag himiýa terapiýasy bilen bejerilýär;
5) Gaýtadan infuziýa: Genetiki taýdan üýtgedilen T öýjükleri näsaga gaýdyp gelýär.
Üstünlikleri:
1)CAR T öýjükleri ýokary derejede nyşana alynýar we antigen aýratynlygy bilen çiş öýjüklerini has netijeli öldürip biler.
2)CAR-T öýjük bejergisi az wagt talap edýär.CAR T, T öýjüklerine medeniýet üçin iň gysga wagt talap edýär, sebäbi şol bir bejerginiň täsiri astynda az öýjük talap edýär.Witro medeniýeti siklini 2 hepde gysgaldyp bolar, bu bolsa garaşmagyň wagtyny ep-esli azaldar.
3)CAR diňe bir peptid antigenlerini däl, eýsem şeker we lipid antigenlerini hem tanap biler, çiş antigenleriniň maksatly gerimini giňelder.CAR T bejergisi, çiş öýjükleriniň belok antigenleri bilen çäklenmeýär.CAR T, köp ölçegdäki antigenleri kesgitlemek üçin, çiş öýjükleriniň şeker we lipid protein däl antigenlerini ulanyp biler.
4)CAR-T belli bir giň - spektrli köpelişe eýe.Käbir ýerler EGFR ýaly birnäçe çiş öýjüklerinde ýüze çykýandygy sebäpli, bu antigen üçin CAR geni gurlandan soň giňden ulanylyp bilner.
5)CAR T öýjükleriniň immun ýady funksiýasy bar we bedende uzak wagtlap ýaşap biler.Ösümligiň gaýtalanmagynyň öňüni almak kliniki ähmiýete eýe.